Cảnh báo lừa đảo trực tuyến tháng 8/2026: Khi AI trở thành công cụ thao túng tâm lý
Tháng 8/2026 đánh dấu sự gia tăng đáng báo động của các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến sử dụng AI và Deepfake, cá nhân hóa kịch bản để thao túng tâm lý người dùng, đặc biệt là trên các nền tảng giải trí trực tuyến.
Tháng 8 năm 2026 đã ghi nhận nhiều cảnh báo từ các cơ quan chức năng về sự gia tăng của các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến tinh vi, trong đó Trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ Deepfake trở thành công cụ chính. Khác với các hình thức lừa đảo truyền thống, tội phạm mạng hiện nay khai thác AI để tạo ra nội dung giả mạo có độ chân thực cao, từ hình ảnh, âm thanh đến video, khiến người dùng khó lòng phân biệt thật giả.
Điều này không chỉ đe dọa an ninh thông tin mà còn nhắm thẳng vào tâm lý, cảm xúc và niềm tin của nạn nhân.
Cảnh báo trọng điểm tháng 8/2026
- AI và Deepfake tạo nội dung giả mạo cực kỳ chân thực, khó nhận biết bằng mắt thường.
- Kịch bản lừa đảo được cá nhân hóa sâu sắc, đánh trúng tâm lý từng đối tượng.
- Thao túng tâm lý dựa trên nỗi sợ hãi, tình cảm hoặc lòng tham là chiêu thức phổ biến.
- Các hình thức lừa đảo phổ biến bao gồm giả danh cơ quan chức năng/người thân, lừa đảo đầu tư/việc làm và chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội.
- Luật Trí tuệ nhân tạo (có hiệu lực từ 1/3/2026) đã quy định rõ các hành vi cấm lợi dụng AI để lừa dối.
Sự tinh vi của AI và Deepfake trong lừa đảo
AI và Deepfake đã nâng tầm các vụ lừa đảo trực tuyến lên một cấp độ mới về sự tinh vi. Công nghệ này cho phép tội phạm tạo ra các nội dung giả mạo như hình ảnh, âm thanh, video và tin nhắn với độ chân thực đáng kinh ngạc. Chẳng hạn, một giọng nói giả có thể được tổng hợp chỉ từ 3-5 giây ghi âm giọng thật, và khuôn mặt giả có thể được ghép từ những bức ảnh selfie công khai trên mạng xã hội. Điều này khiến việc nhận diện nội dung giả mạo trở nên vô cùng khó khăn, ngay cả đối với những người có kinh nghiệm.
Sự nguy hiểm không chỉ dừng lại ở việc tạo ra nội dung giả. AI còn được sử dụng để thu thập và phân tích thông tin cá nhân của nạn nhân, từ đó xây dựng các kịch bản lừa đảo được cá nhân hóa sâu sắc. Tội phạm có thể nhắm vào người cao tuổi bằng các thông tin liên quan đến thuốc chữa bệnh hoặc trợ cấp, trong khi người trẻ tuổi dễ bị dụ dỗ bởi quảng cáo việc làm online hay các dự án đầu tư tài chính lợi nhuận cao.
Việc cá nhân hóa này giúp kẻ lừa đảo đánh trúng tâm lý và nhu cầu cụ thể của từng đối tượng, tăng khả năng thành công của chiêu trò.
Thao túng tâm lý: Vũ khí chính của kẻ lừa đảo AI
Các đối tượng lừa đảo thường khai thác ba trạng thái tâm lý phổ biến của nạn nhân: lo sợ, tình cảm và hám lợi. Bằng cách dàn dựng các tình huống khẩn cấp, gây sốc hoặc kích thích lòng tham, chúng khiến nạn nhân mất cảnh giác và hành động theo cảm tính. Ví dụ, kẻ gian có thể giả mạo cán bộ công an hoặc người thân đang gặp tai nạn để yêu cầu chuyển tiền gấp.
Ngay cả những người có trình độ và hiểu biết công nghệ vẫn có thể trở thành nạn nhân khi rơi vào trạng thái cảm xúc mạnh hoặc tình huống khẩn cấp được dàn dựng có chủ đích.
Các hình thức lừa đảo phổ biến hiện nay bao gồm giả danh cơ quan chức năng hoặc người thân qua cuộc gọi video (Zalo, Messenger) để yêu cầu chuyển tiền. Ngoài ra, tội phạm còn tạo video deepfake người nổi tiếng hoặc chuyên gia để quảng bá các dự án đầu tư, tiền ảo, sàn giao dịch với lợi nhuận cao bất thường, hoặc các quảng cáo việc làm online hấp dẫn.
Một chiêu trò khác là chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội bằng cách thu thập thông tin cá nhân từ livestream hoặc nguồn công khai, sau đó giả mạo người bán hàng/nhân viên hỗ trợ để yêu cầu mã OTP, chiếm quyền tài khoản và nhắn tin vay tiền người thân của nạn nhân.
Thiệt hại và phản ứng từ cơ quan chức năng
Theo thống kê, năm 2025, các hình thức lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam đã gây thiệt hại hơn 8.000 tỷ đồng. Mặc dù tỷ lệ nạn nhân có xu hướng giảm nhẹ (từ 0,45% năm 2024 xuống 0,18% năm 2025 theo khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia), nhưng thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi hơn, cho thấy mức độ nguy hiểm vẫn rất cao. Điều này đòi hỏi người dùng phải luôn cảnh giác và cập nhật thông tin.
Trước tình hình này, Bộ Công an đã và đang triển khai nhiều giải pháp phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm lợi dụng AI, Deepfake. Các biện pháp bao gồm hoàn thiện pháp luật, tăng cường quản trị AI (kiểm soát thuật toán, gắn nhãn nội dung AI, xác định định danh người dùng) và đấu tranh xử lý quyết liệt.
Đáng chú ý, Luật Trí tuệ nhân tạo, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, đã quy định rõ các hành vi nghiêm cấm lợi dụng AI để lừa dối và thao túng nhận thức con người, tạo hành lang pháp lý vững chắc để xử lý các hành vi vi phạm.
Cách bảo vệ bản thân trước lừa đảo AI và Deepfake
Không tin vào những gì “thấy” và “nghe”
Trong thời đại AI, hình ảnh, video và giọng nói có thể được tạo ra hoặc chỉnh sửa với mức độ chân thực rất cao. Do đó, hãy luôn giữ thái độ hoài nghi: “Thấy hình chưa chắc đúng, nghe giọng chưa chắc thật, có video chưa chắc là sự thật”. Tuyệt đối không vội vàng chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân, mã xác thực hoặc thực hiện giao dịch chỉ dựa trên hình ảnh, giọng nói qua điện thoại hay mạng xã hội. Khi gặp tình huống bất thường, cần bình tĩnh kiểm tra lại bằng nhiều kênh độc lập để xác minh thông tin.
Áp dụng quy tắc 5 giây và 15 phút vàng
Chuyên gia Ngô Minh Hiếu khuyến nghị nhận diện lừa đảo trong 5 giây với ba dấu hiệu phổ biến: cuộc gọi mạo danh, tin nhắn chứa đường link/mã QR và kịch bản dụ dỗ đầu tư có Deepfake. Khi nghi ngờ bị lừa đảo, hãy tận dụng “15 phút vàng” để dừng tương tác, cô lập tài khoản/thiết bị, liên hệ ngân hàng khóa thẻ, đổi mật khẩu và lưu bằng chứng để báo cáo cơ quan chức năng. Thời gian là yếu tố then chốt để giảm thiểu thiệt hại.
Cảnh giác với áp lực khẩn cấp và cảm xúc mạnh
Kẻ lừa đảo thường tạo bối cảnh khẩn cấp (cấp cứu, bị bắt, cần chốt hợp đồng gấp) hoặc kích thích cảm xúc mạnh (gây sốc, sợ hãi, phẫn nộ, tò mò) để nạn nhân mất cảnh giác và hành động theo cảm tính. Hãy luôn giữ bình tĩnh, suy nghĩ kỹ lưỡng trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào liên quan đến tiền bạc hoặc thông tin cá nhân, đặc biệt khi có yếu tố khẩn cấp hoặc cảm xúc chi phối.
Bảo vệ dữ liệu cá nhân
Không chia sẻ hình ảnh cá nhân lên mạng xã hội ở chế độ công khai. Tuyệt đối không cung cấp hình ảnh căn cước công dân, dữ liệu khuôn mặt, video xác thực, mẫu giọng nói, mã OTP hoặc thông tin tài khoản ngân hàng qua điện thoại, mạng xã hội hoặc các website không chính thống. Những thông tin này có thể bị kẻ xấu lợi dụng để tạo ra các nội dung Deepfake hoặc chiếm đoạt tài khoản của bạn.
Cập nhật thông tin và sử dụng phần mềm bảo mật
Thường xuyên cập nhật hệ điều hành, phần mềm bảo mật trên thiết bị của bạn. Theo dõi các giao dịch trên tài khoản để kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường. Cập nhật thông tin cảnh báo từ ngân hàng, nhà mạng, cơ quan chức năng và các nguồn tin uy tín để nắm bắt các thủ đoạn lừa đảo mới nhất. Kiến thức là lá chắn tốt nhất để bảo vệ bản thân.
Điều cần làm khi phát hiện lừa đảo
Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, giả mạo, vu khống hoặc sử dụng AI để giả mạo người khác trái pháp luật, bạn cần lưu giữ hình ảnh, nội dung, đường link, tài khoản liên quan và thông báo ngay cho cơ quan Công an để được tiếp nhận, xác minh và xử lý kịp thời. Việc báo cáo sớm không chỉ giúp bạn có cơ hội lấy lại tài sản mà còn góp phần ngăn chặn kẻ xấu tiếp tục gây hại cho những người khác.
Tài liệu tham khảo
Tuyên bố: Đây là nội dung đánh giá và thông tin độc lập. Trang có thể nhận hoa hồng từ nền tảng được đề cập. Cá cược có thể gây nghiện — chơi có trách nhiệm, đường dây hỗ trợ 1900-9095.